Vorige pagina

Vanwege de Coronamaatregelen ging de Nationale Museumweek 2020 met een digitale variant door. Tijdens de Museumweek plaatsten we elke dag een ander linkje naar een digitaal luisterverhaal, waarin ons groene goud centraal stond. Beluister ze hier.

Luister naar het verhaal van:

Ingestuurde vraag:

'Klopt het dat het woord TAKS of belasting is afgeleid van de boom Taxus? Vroeger zou men in Engeland nl. naast belastingen in de vorm van geld ook taxushout moeten leveren aan de overheid. Dat hout diende dan om longbows voor oorlogen van te maken. Ik meende dit eens in een folder van de National Trust gelezen te hebben maar kan er nergens een bevestiging over vinden.'

Hortusrondleider en Neerlandicus Wim Voortman beantwoordde deze vraag:

'Leuke vraag. Zeg nooit nooit, maar de overeenkomst lijkt me weinig waarschijnlijk. Ik ben gaan zoeken in het WNT, maar daar kwam ik niet veel verder. De Etymologiebank (www.etymologiebank.nl) gaf wel een aantal verklaringen (die ik hier en daar ook al in het WNT had gevonden), maar nergens een verband tussen taxus en tax/taks 'belasting.' In het kort komt het erop neer dat het Latijnse woord taxus verwant is aan Grieks tóxon 'boog,' waarvan de achterliggende etymologie niet helemaal helder is. Mogelijk is er een Scythische herkomst. In de boeken van de etymologiebank wordt de betekenis van het Latijnse taxus gegeven als 'naaldboom,' maar een Latijns woordenboek dat ik van het internet heb gehaald (een Spartaans ding), geeft direct een verwijzing naar de taxus zoals wij die kennen ('yew-tree'), dus niet naar een naaldboom in meer algemene zin. Wel de vermelding dat het een weinig frequent woord is.

Daar komt nog bij, dat de taxus in het Engels yew wordt genoemd, en in het Frans if, welke woorden zeer waarschijnlijk verwant zijn. Er is ook een oude Nederlandse naam ijf, die in vroeger jaren (zeg voor 1600) ook uitgesproken is als ief. De oudste vormen ervan komen alleen als deel van een plaatsnaam voor (bijv. Ywehorst = IJhorst); Van Maerlant noemt ook ieve/iewe, mogelijk als een volksetymologische verklaring die eigenlijk op klimop teruggaat (vgl. Engels ivy). In andere Europese talen komt het woord ook voor, als benaming voor diverse soorten bomen. De betekenis met taks 'belasting' is in alle gevallen ver te zoeken, en als die er al zou zijn, dan was het heel wat waarschijnlijker dat het woord voor 'belasting' terug zou gaan op yew of if dan op de Latijnse benaming van deze boom.

Taks 'belasting' is wel verwant met 'taak' en met het Latijnse tangere. Ook taxeren 'schatten' (Latijn taxare) zit in dit betekenisveld. Nergens heb ik een verwijzing gevonden naar te leveren taxushout. 

Van Veen en Van der Sijs zijn hier duidelijk over:
Ontleend aan Frans taxe ‘heffing op goederen’ [1461; TLF], eerder al ‘vastgestelde vergoeding voor bepaalde diensten’ [1405; TLF], ontleend aan middeleeuws Latijn taxa ‘raming, bepaling, accijns, belasting, aanslag’, een afleiding van klassiek Latijn taxāre ‘ramen, bepalen, taxeren, belasten.’

Bij ons leer je de wereld kennen